Μαρία Αμίτση, Μουσικολόγος - καθηγήτρια πιάνου & συστήματος Orff

Δημοσιεύθηκε την: 15.01.2007 στην Έδρα Εκπαίδευσης

Η παιδαγωγική του πιάνου και οι προβληματισμοί των γονέων

Μέρος πρώτο: Εξετάζοντας το ενδεχόμενο μαθημάτων

Μαρία Αμίτση, Μουσικολόγος - καθηγήτρια πιάνου & συστήματος Orff

Κυριακή 8 Οκτωβρίου 2006

Ενώ η αρθογραφία πάνω στα ευεργετικά αποτελέσματα της απασχόλησης των παιδιών με τη μουσική πληθαίνει, ορθά εκθέτοντας τα πορίσματα των επιστημονικών εργαστηρίων και σωστά προτρέποντας και ενθαρρύνοντας τους γονείς στο να κατευθύνουν τα παιδιά προς τη μουσική, σπάνια συναντά κανείς ένα άρθρο που να πραγματεύεται τα ερωτήματα που γεννιούνται σ' αυτούς από την αρχή αλλά και κατά την πορεία αυτών των πολύχρονων σπουδών.

Δεν είναι λίγοι οι γονείς που ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη και την καλλιέργεια των δημιουργικών και πνευματικών ενδιαφερόντων των παιδιών τους μέσω της μουσικής. Κι ενώ η αρθογραφία πάνω στα ευεργετικά αποτελέσματα της απασχόλησης των παιδιών με τη μουσική πληθαίνει, ορθά εκθέτοντας τα πορίσματα των επιστημονικών εργαστηρίων και σωστά προτρέποντας και ενθαρρύνοντας τους γονείς στο να κατευθύνουν τα παιδιά προς τη μουσική, σπάνια συναντά κανείς ένα άρθρο που να πραγματεύεται τα ερωτήματα που γεννιούνται σ' αυτούς από την αρχή αλλά και κατά την πορεία αυτών των πολύχρονων σπουδών.

Να μερικοί από τους πρώτους προβληματισμούς των γονιών που, είτε ασχολούνται οι ίδιοι με τη μουσική επαγγελματικά, είτε ως ακροατές θέλουν να μεταφέρουν και να μοιραστούν την αγάπη τους για την κλασική μουσική με τα παιδιά τους: "η Ελένη ξεκίνησε μαθήματα πιάνου, πρέπει να γράψω το παιδί μου κι εγώ;" - "σε ποια ηλικία να το γράψω;" - "πως θα διαλέξω καθηγητή;" - "έγραψα τη μεγάλη μου πέρσι και τα παράτησε - τι να κάνω με τη μικρή; να την ενθαρρύνω ή να μην τη γράψω καλύτερα;" - "πως θα βοηθήσω το παιδί μου στη μελέτη του;" - "πως θα αντιμετωπίσω το χαρισματικό παιδί μου;" - ή ακόμα αν θέλετε "το όχι και τόσο χαρισματικό;". Έχοντας αυτά κατά νου, σκέφτηκα να ασχοληθώ με μια σειρά άρθρων που να αγγίζει και να απαντά σε παρόμοιες ανησυχίες, έχοντας ως βάση μου τα μαθήματα πιάνου (λόγω της εμπειρίας μου ως καθηγήτριας πιάνου), ελπίζοντας ωστόσο πως θα μπορούσαν να ωφεληθούν από αυτά και γονείς που έχουν γραμμένα τα παιδιά τους σε διαφορετικά όργανα.

Καταρχήν, είναι άκρως αντιπαιδαγωγικό να πιέζει κανείς το παιδί του - με οποιονδήποτε τρόπο - να ξεκινήσει μαθήματα μουσικής. Όσο σημαντικά κι αν είναι αυτά για τη μόρφωση και την καλλιέργεια του παιδιού, ό,τι επιχειρήματα κι αν αντλεί κανείς από τις μελέτες που γίνονται, η απάντηση είναι κατηγορηματικά όχι και επιμένω σ' αυτό. Εάν το ίδιο το παιδί δεν εκφράσει κάποιο ενδιαφέρον από μόνο του, θα ήταν λάθος μια κίνηση από τη μεριά των γονιών. Θα ήταν πιο ωφέλιμο, υπομονετικά και μακροπρόθεσμα, να διαθέσουν το χρόνο και την ενέργεια τους στη προσπάθεια να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον μέσα από το οποίο το παιδί θα έρχεται σε επαφή με τη μουσική αβίαστα, με την έννοια ότι η μουσική θα υπάρχει μέσα σ' αυτό ως ανεπιτήδευτο, φυσικό και αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας.

Αν αφήσετε την επιστήμη στην άκρη, τι σας έχει διδάξει η ίδια η εμπειρία σας ως γονιός; Ότι τα παιδιά, από τη βρεφική κιόλας ηλικία, είναι σε θέση να αντιλαμβάνονται με τις αισθήσεις τους και να εκφράζουν προτιμήσεις. Σε ότι αφορά τη διάπλαση των τελευταίων μπορείτε να επέμβετε. Αυτό σημαίνει ότι το ραδιόφωνο ή το στερεοφωνικό δεν θα είναι συνεχώς και χωρίς διάκριση ανοιχτά. Δεν θέλω να προβάλω κάποιο είδος μουσικής μειώνοντας ένα άλλο - αυτό θα ήταν άδικο για την ίδια τη μουσική, τους δημιουργούς της και τους λόγους που εξυπηρετεί, καθώς και για το παιδί εφόσον θα του στερούσε τη γνώση και θα περιόριζε μακροπρόθεσμα μια αντικειμενική άποψη και κρίση.

Θα έλεγα να αρχίσει κανείς χτίζοντας σταθερά μια συλλογή από CD - αρχικά με παιδικά τραγούδια. Αποφύγετε τις χαμηλές ανδρικές φωνές, διότι είναι δύσκολο για τα παιδιά να ταυτιστούν και να το μιμηθούν, μια και φωνητικά κινούνται σε πολύ πιο υψηλές συχνότητες. Δώστε έμφαση στην κλασική ορχηστρική, αλλά μη στερήσετε εντελώς τα παιδιά από την παραδοσιακή, την έθνικ, τη τζαζ, το ροκ, κ.ά. Καταλαβαίνω ότι το να δημιουργήσει κανείς μια τέτοια συλλογή σίγουρα κοστίζει αλλά είναι μια καλή επένδυση. Θα ήταν περίεργο αν το παιδί αργά ή γρήγορα δεν εκδηλώσει ενδιαφέρον, είτε μουρμουρίζοντας / τραγουδώντας μαζί με τα CD, είτε με το να ζητήσει μαθήματα. Κι όταν θα έχει αρχίσει μαθήματα, μία καλή ερμηνεία δεν πάει ποτέ χαμένη - σίγουρα θα τη βρει μπροστά του.

Τι γίνεται στην περίπτωση που το παιδί αντιδρά θετικά, δείχνει να απολαμβάνει τη μουσική και ζητά μαθήματα, όμως αδυνατεί να τραγουδήσει σωστά; Μην αποθαρρυνθείτε. Μην κρίνετε μόνο από το τραγούδι. Εάν εξαιρέσουμε την περίπτωση παθολογικών αιτίων, κάτι τέτοιο δεν σημαίνει ότι το παιδί δεν έχει μουσικότητα. Δεν πιστεύω πως υπάρχουν "άμουσα" παιδιά. Υπάρχουν μόνο "μη μουσικά πεπαιδευμένα". Τα λιγότερο χαρισματικά, αυτά που δεν γεννήθηκαν με το ταλέντο, υπάρχουν τρόποι και μπορούμε να τα μάθουμε να ακούν προσεκτικά και να παράγουν ήχο - φωνητικό ή οργανικό. Τα ατομικά μαθήματα είναι από τους πιο αποτελεσματικούς δρόμους. Επίσης, ρωτήστε και μια δασκάλα μουσικής τι παιχνίδια και δραστηριότητες θα μπορούσατε να μοιραστείτε με το παιδί στο σπίτι και εξοικονομείστε το χρόνο γι' αυτά. Στα μικρά παιδιά αρέσουν οι μιμήσεις και οι ταυτίσεις. Μη διστάσετε να ξεφυλλίσετε ένα βιβλίο μουσικής προπαιδείας και μουσικοπαιδαγωγικών. Ακόμα κι αν δεν έχετε τα μέσα να υλοποιήσετε κάποιες από τις δραστηριότητες στο σπίτι, σίγουρα θα σας δώσουν πολλές δημιουργικές ιδέες.

Το ερώτημα πότε ξεκινά κανείς ένα όργανο είναι από τα πιο πολυσυζητημένα. Πολλά παιδιά μπορούν να γραφτούν από το τέταρτο κιόλας έτος της ηλικίας τους, καθώς υπάρχουν κατάλληλες μέθοδοι για τέτοιες περιπτώσεις. Ωστόσο, επειδή τα παιδιά γενικά σε αυτή την ηλικία δυσκολεύονται να διατηρήσουν τη προσοχή τους και το κόστος των μαθημάτων δεν είναι αμελητέο, εγώ θα πρότεινα να περιμένουν μέχρι το ένατο έτος της ηλικίας τους πριν ασχοληθούν με τη σπουδή ενός οργάνου. Είναι πολύ απαιτητικό από μέρους μας να περιμένουμε από ένα παιδί (που ακόμα δεν ξέρει να διαβάζει, δεν ξέρει να γράφει, δεν έχει αντίληψη των αριθμών και δεν είναι εξοικειωμένο με το να ακολουθεί οδηγίες) να παρακολουθεί, να αναγνωρίζει, να αποκωδικοποιεί, να μεταφέρει στο όργανο αυτά που αντιλαμβάνεται, να ελέγχει ισότιμα και ανεξάρτητα δάχτυλα, βάρος και ήχο, και μάλιστα όλα αυτά ταυτόχρονα! Δεν λέω ότι δε θα συναντήσει κανείς νεότερα παιδιά να παίζουν ικανοποιητικά και εάν το παιδί επιμείνει μην του εναντιωθείτε. Απλά, ξεκινώντας στα εννιά ή και στα δέκα ακόμα τα παιδιά δε χάνουν απαραίτητα χρόνο. Θα έλεγα πως όντας πιο ανεπτυγμένα αναπληρώνουν το χρόνο εύκολα και σύντομα. Επιπλέον είναι πιο εύκολο γι' αυτά να αποδώσουν - συνεπώς με λιγότερο κόπο - οπότε και ο κίνδυνος να αποθαρρυνθούν από την προσπάθεια τους και να σταματήσουν ελαχιστοποιείται.

Και φτάνουμε στο σημείο όπου, έχοντας αποφασίσει να ξεκινήσουμε μαθήματα, πρέπει να βρούμε τον κατάλληλο καθηγητή. Δυστυχώς δεν υπάρχει εύκολος τρόπος γι' αυτό. Σίγουρα οι καλές συστάσεις είναι κάτι που λαμβάνει κανείς υπόψη, όμως μπορεί στην πορεία είτε εσείς είτε το παιδί να μη τα πηγαίνετε καλά μαζί του. Από την άλλη, κάποιος με λιγότερες συστάσεις μπορεί να επικοινωνεί καλύτερα και με τους δύο σας. Δεν είμαι υπέρ του κοριτσιού της διπλανής πόρτας που θα είναι μια ευχάριστη παρουσία και - πιθανότατα σπουδάζοντας η ίδια ακόμα - θα σας κοστίζει λιγότερα. Εννοείται πως ο καθηγητής πρέπει να έχει τα τυπικά προσόντα. Γνωρίζοντας όμως πόσο καθοριστικό και αποφασιστικό ρόλο παίζει στη ανάπτυξη, την πρόοδο, την ευχαρίστηση και την επιτυχία η καλή συναισθηματική σχέση καθηγητή - μαθητή, η προσωπικότητα του πρώτου πρέπει να λαμβάνεται εξίσου και ισότιμα υπόψη. Ένας καλός ερμηνευτής δεν είναι απαραίτητα κατάλληλος καθηγητής. Η σωστή διδασκαλία είναι ξέχωρο κεφάλαιο από μόνη της και μεγάλης σημασίας, ιδίως όταν έχει να κάνει με νεαρές ηλικίες που ακόμα πλάθονται. Χρειάζεται λοιπόν ιδιαίτερη προσοχή από τη μεριά σας.

Ένας καλός τρόπος παρατήρησης θα ήταν αν, κατόπιν συμφωνίας με το καθηγητή, μπορέσετε να εξασφαλίσετε τη παρουσία σας στα πρώτα μαθήματα. Κάποιοι δε θα το δεχτούν διότι μερικά παιδιά τείνουν να έχουν λιγότερη διάθεση για προσοχή και πειθαρχία μπροστά σε ένα οικείο τους πρόσωπο. Άλλοι όμως μπορεί να μη φέρουν αντίρρηση. Βασιστείτε στο ότι γνωρίζοντας ως γονέας καλύτερα την ιδιοσυγκρασία του παιδιού σας θα μπορούσατε να φανείτε χρήσιμοι στο τρόπο προσέγγισης του καθηγητή, βοηθώντας και διευκολύνοντάς τον στο έργο του, κάτι που έτσι κι αλλιώς είναι αλήθεια. Καθίστε στην άκρη διακριτικά και παρακολουθήστε. Ακόμα κι αν μπείτε στο πειρασμό να παρέμβετε, διότι μπορεί να έχετε εσείς οι ίδιοι μια μουσική παιδεία και άποψη, σε αυτό το στάδιο μην επιχειρήσετε να επέμβετε παρά μόνο σε μια αντιπαιδαγωγική περίσταση. Οτιδήποτε άλλο προκύψει περιμένετε να το συζητήσετε με τον καθηγητή μετά το μάθημα, ευγενικά και ιδιαιτέρως. Το σημαντικότερο είναι να θυμάται κανείς πως κάθε παιδί έχει το δικό του χρόνο μάθησης και πως οφείλει να του αφήνει αυτά τα περιθώρια χρόνου γενναιόδωρα, χωρίς κριτική ή άγχος σύγκρισης.

Μέχρι τον επόμενο μήνα, πληροφορηθείτε, διαβάστε, ξοδέψτε χρόνο μπροστά στα ράφια των μουσικοπαιδαγωγικών μεθόδων και των συγγραμμάτων μουσικής ψυχολογίας ενός καλά ενημερωμένου βιβλιοπωλείου. Θα βρείτε βιβλία και περιοδικά που είναι προσιτά ακόμα και σε μη εξειδικευμένους με το αντικείμενο.

Η παιδαγωγική του πιάνου και οι προβληματισμοί των γονέων

Μέρος δεύτερο: Η μελέτη στο σπίτι

Μαρία Αμίτση , Μουσικολόγος - καθηγήτρια πιάνου & συστήματος Orff

Τετάρτη 8 Νοεμβρίου 2006

Πολλά είναι τα παιδιά που παρακολουθούν μαθήματα για αρκετό χρονικό διάστημα και ενώ εσείς έχετε μείνει με την εντύπωση πως όλα βρίσκονται σε σωστό δρόμο ένα ωραίο απόγευμα σας πλησιάζει η καθηγήτρια και σας ανακοινώνει πως το παιδί δεν προχωράει με το ρυθμό που περίμενε ή ακόμα χειρότερα πως το παιδί πηγαινοέρχεται αδιάβαστο, παρά την όποια συζήτηση έχει κάνει μαζί του. Στο άρθρο αυτό, λοιπόν, θα μιλήσουμε για τα θέματα που σχετίζονται με τη μελέτη του πιάνου (αλλά και κάθε άλλου οργάνου, κατά προέκταση) - θέματα που σίγουρα κάποια στιγμή θα προβληματίσουν τους γονείς και θα τους βάλουν στη διαδικασία να αποζητήσουν τρόπους αντιμετώπισης και λύσεις.

Υπάρχουν διάφορα σενάρια που περιγράφουν τη σχέση του παιδιού με το όργανο, τις συνήθειές του δηλαδή σε ότι αφορά στη μελέτη του. Σε ένα από αυτά το παιδί μελετά καθημερινά και για αρκετή ώρα, σε βαθμό που αρχίζετε να αναρωτιέστε μήπως θα έπρεπε ένα μέρος αυτού του χρόνου να το μοιράζει και σε άλλες δραστηριότητες. Σε ένα άλλο όμως - και αυτό είναι πιο συχνό - πρέπει να είστε εσείς εκείνη ή εκείνος που θυμίζει στο παιδί ότι πλησιάζει η μέρα του μαθήματος και ότι είναι καιρός να μελετήσει. Φαντάζομαι πως σε αυτή τη περίπτωση συχνά πυκνά θα αναρωτιέστε μήπως τα χρήματά σας ξοδεύονται άσκοπα.

Βασικό είναι να μελετάει το παιδί σωστά. Ζητήστε από την καθηγήτρια - παρουσία σας - να δείξει στο μαθητή πώς να μελετάει σωστά έτσι ώστε να αποδίδει και να μη χάνει χρόνο άσκοπα ενώ συνάμα κουράζεται. Πέρα από αυτό, χρήσιμο είναι η μελέτη να γίνεται καθημερινά. Αντιλαμβάνομαι πως αυτό μοιάζει ανέφικτο με όλες τις εξωσχολικές δραστηριότητες που πλαισιώνουν την καθημερινότητα των παιδιών, όμως η καθημερινή επαφή με το όργανο, ακόμα κι όταν είναι ολιγόλεπτη, είναι απαραίτητη για να διατηρηθούν όσα έχει κατακτήσει και βελτιώσει ο μαθητής σε προηγούμενη μελέτη.

Επειδή η μελέτη ενός οργάνου είναι από τις πλέον μοναχικές και απαιτητικές δραστηριότητες που καλούνται να φέρουν εις πέρας τα παιδιά, είναι συνετό να επιλέγεται κάποια ώρα που το παιδί είναι ξεκούραστο. Ένας χυμός, ένα μπολάκι με ξηρούς καρπούς και αποξηραμένα φρούτα κάπου κοντά στο πιάνο δεν θα ήταν κακή ιδέα για τους μαθητές που μελετούν για παραπάνω από μία ώρα. Για το μαθητή που μόλις άρχισε μαθήματα δέκα με δεκαπέντε λεπτά την ημέρα είναι αρκετά. Όσο κυλούν οι μήνες, αυτός ο χρόνος καλό είναι να αυξάνεται σταδιακά. Μετά το πρώτο έτος, μια ώρα καθημερινά είναι αρκετή. Το σημαντικό είναι να συνειδητοποιήσει κανείς πως όσο κάποιος προχωράει στη σπουδή ενός οργάνου, καθώς τα ίδια τα έργα και οι απαιτήσεις τους θα του υποδεικνύουν το χρόνο μελέτης, τόσο περισσότερο χρόνο θα χρειαστεί να αφιερώνει στη μελέτη του - αν φυσικά θέλει να έχει ικανοποιητικά αποτελέσματα, να βγάζει ύλη, να βελτιώνεται τεχνικά και ερμηνευτικά.

Στην περίοδο της εφηβείας, που τα παιδιά καλούνται να δίνουν κάθε χρόνο ένα σωρό εξετάσεις εντός και εκτός σχολείου, η καθημερινή μελέτη και ο χρόνος γι' αυτή πιθανόν να μην υπάρχουν. Στην περίπτωση αυτή, και κυρίως αν υπάρχουν βλέψεις για επαγγελματική σταδιοδρομία στο όργανο, θα πρέπει κανείς να βάλει προτεραιότητες, πράγμα που σημαίνει ότι αναγκαστικά θα γίνουν μερικές περικοπές ώστε να εξασφαλιστεί η καθημερινή μελέτη του οργάνου. Συνάμα, επειδή όπως ανέφερα πριν η μελέτη είναι από μόνη της ιδιαίτερα κοπιαστική και απαιτητική, θα πρέπει το πρόγραμμα της ημέρας να είναι διαμορφωμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να υπάρχει παράλληλα χρόνος για ξεκούραση. Διαφορετικά, αν η μία υποχρέωση ακολουθεί την άλλη χωρίς περιθώρια χαλάρωσης και ανανέωσης στα ενδιάμεσα, η απόδοση του μαθητή θα πέφτει σταδιακά σε κάθε δραστηριότητα με την οποία έχει καταπιαστεί.

Σε ότι αφορά τώρα στο χώρο μελέτης, έχω να συστήσω τα ακόλουθα. Φροντίστε όσο διαρκεί η μελέτη να ελαχιστοποιείτε (στο μέτρο του δυνατού) τους θορύβους του σπιτιού. Για να αντιληφθείτε καλύτερα αυτό που αναφέρω, καθίστε κάπου ήσυχα και με τα μάτια κλειστά για ένα πεντάλεπτο ακούστε προσεκτικά. Είναι εντυπωσιακό με πόσους από αυτούς τους θορύβους είμαστε τόσο εξοικειωμένοι που δεν τους προσέχουμε καν. Θα εκπλαγείτε από την ηχορύπανση! Κάποιους από αυτούς τους θορύβους θα τους βρείτε πραγματικά υπερβολικούς και περιττούς. Αν η τηλεόραση και το τηλέφωνο βρίσκονται στον ίδιο χώρο που το παιδί μελετάει, φροντίστε η τηλεόραση να είναι σβηστή και μεταφέρετε τη συσκευή του τηλεφώνου ή χαμηλώστε την σε περίπτωση που υπάρχει δεύτερη στο σπίτι. Στερεοφωνικά στα υπόλοιπα δωμάτια καλό θα είναι τα χαμηλώνει κανείς, ιδίως όταν παίζουν μόνο για να παίζουν! Ακόμα και το πλύσιμο των πιάτων, μια βρύση που τρέχει ή το πλυντήριο ρούχων που αγκομαχά, όλα αυτά μπορούν είναι λόγοι για να αποσπάται η συγκέντρωση και η προσοχή του παιδιού την ώρα της μελέτης. Κλείστε πόρτες για να απομονώσετε τους όποιους θορύβους και για να έχετε όλοι στην οικογένεια μια παράλληλη ελευθερία κινήσεων.

Μη μπαινοβγαίνετε στο χώρο μελέτης, εκτός αν θέλετε να κάνετε κάποιο σχόλιο που θα ενθαρρύνει και θα επιβραβεύει την προσπάθεια του παιδιού και την πρόοδο που επιτυγχάνει από τέταρτο σε τέταρτο. Ιδίως αν το παιδί είναι αρχάριο, τα θετικά σχόλια από τη μεριά σας θα ήταν ό,τι καλύτερο για να διατηρήσετε την φλόγα και την αγάπη του για τη μουσική. Ακόμα κι αν αυτό που ακούτε δε σας ικανοποιεί αποφύγετε να πάρετε θέση αυστηρού κριτή. Φαντάζομαι δεν χρειάζεται να σας πω πως σχόλια του τύπου "μα δε το ακούς τόση ώρα; είναι φάλτσο!" ή "σταμάτα, μας πήρες τ' αυτιά - δεν το ακούς που είναι φάλτσο;" είναι ακατάλληλα. Ακόμα κι αν έχουν έτσι τα πράγματα, ένα "πω-πω, αυτό μοιάζει να είναι πολύ δύσκολο - μπράβο!" είναι προτιμότερο από οποιαδήποτε έκρηξη οργής. Δεν είναι λίγοι οι γονείς που ακόμα κι αν οι ίδιοι δεν έχουν μουσική παιδεία αντιλαμβάνονται λάθη και ατέλειες στον ήχο και εισβάλλουν στο χώρο με καυστικά σχόλια απόγνωσης. Είναι λίγοι όμως αυτοί που αντιλαμβάνονται το βαθμό δυσκολίας ενός οργάνου. Έτσι πολλές φορές, είτε γιατί έχουν εκνευριστεί από την επανάληψη που στα αυτιά τους μπορεί να ηχεί σαν θόρυβος, είτε γιατί έχουν διάθεση να βοηθήσουν, δεν προσέχουν πώς εκφράζουν τη γνώμη τους και με την κριτική και τον τόνο της φωνής τα αποθαρρύνουν.

Το σημαντικότερο πράγμα είναι να απολαμβάνει το παιδί τη μελέτη, να πιστεύει στα αποτελέσματά της και να μάθει να βρίσκει και να λύνει τα όποια προβλήματα μόνο του, με υπομονή και χωρίς στρες. Αναγνωρίστε τον κόπο του, ακόμα κι αν περιμένετε περισσότερα. Πάρτε απόφαση πως λάθη θα γίνονται και κάποια από αυτά δε θα του είναι αντιληπτά. Αντισταθείτε, προσπεράστε το. Είναι ευθύνη της καθηγήτριας [ή του καθηγητή] να τα επισημάνει και να τα χειριστεί ανάλογα, μια και η ίδια γνωρίζει καλύτερα ποιό είναι το δυναμικό του παιδιού και ποιές οι προτεραιότητες και τα σημεία εστίασης από μάθημα σε μάθημα. Εσείς πάρτε το ρόλο του υποστηρικτή και αφήστε το δύσκολο μέρος σε αυτήν.

Επίσης φροντίστε, πέρα από τους συμμαθητές του σχολείου, τα παιδιά να έχουν επαφές και φιλικές σχέσεις και με τους συμμαθητές του ωδείου, ανεξάρτητα από το όργανο που σπουδάζουν. Σίγουρα αυτό δεν είναι ό,τι πιο εύκολο, κυρίως γιατί τα μαθήματα είναι ατομικά και, καθώς το ένα ακολουθεί το άλλο, δύσκολα τα παιδιά συναντιούνται και γνωρίζονται. Σε αυτό θα μπορούσε να σας βοηθήσει η καθηγήτρια με μια λίστα μαθητών ανάλογου ή κοντινού επιπέδου και ηλικίας και δε θα ήταν καθόλου άσχημη ιδέα να καλέσετε τα παιδιά αυτά και τους γονείς τους ένα μεσημέρι ή απόγευμα Κυριακής στο σπίτι. Αυτού του τύπου η γνωριμία έχει πολλά θετικά. Δημιουργείται ένα κοινό έδαφος ανταλλαγής σκέψεων, προβληματισμών, ταύτισης και συμπαράστασης, τόσο για τα παιδιά που το χρειάζονται όσο και για σας τους ίδιους με τους άλλους γονείς.

Ίσως όλα αυτά να ακούγονται πάρα πολλά, ιδίως γνωρίζοντας πως ως γονείς δεν είναι λίγα αυτά που σας απασχολούν και που πρέπει να φέρετε εις πέρας σε καθημερινή βάση και πως δεν είναι λίγες οι φορές που, όσο κι αν προσπαθείτε, τα πράγματα δεν ξετυλίγονται όπως προγραμματίσατε - για να μη μιλήσω για τις φορές που τα πράγματα μοιάζουν να καταρρέουν εκτός ελέγχου. Αναπόφευκτα κάποιες φορές ο άνθρωπος κουράζεται, η υπομονή εξαντλείται και είναι δύσκολο να διατηρηθεί στο σπίτι η τρυφερή διάθεση και ατμόσφαιρα που όλοι θα θέλαμε. Κατανοητό. Απλά πάρτε μερικές αναπνοές και σκεφτείτε ποιός είναι ο μακροπρόθεσμος στόχος και το αποτέλεσμα που επιθυμείτε πριν πείτε ή κάνετε κάτι. Ο τρόπος που θα αντιμετωπίσετε τα θέματα σχετικά με τη μελέτη θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη σχέση του παιδιού με το όργανο και κατά συνέπεια τη σχέση του με τη μουσική στο μέλλον. Ο φόβος της αποτυχίας και της αρνητικής κριτικής μουδιάζει ακόμα κι έναν ενήλικα - πόσο μάλλον ένα παιδί, που ακόμα μαθητεύει και στο κάτω-κάτω της γραφής δεν είναι απαραίτητο να είναι και ο καλύτερος μαθητής! Ακόμα κι έτσι, είναι τόσα τα οφέλη της μουσικής που θα ήταν κρίμα να σταματήσει ή να εγκαταλείψει την προσπάθεια επειδή δεν πληροί κάποιες προδιαγραφές.

Αν το παιδί δε θέλει για οποιονδήποτε λόγο να μελετήσει, κάτι που συμβαίνει ακόμα και στα πιο ενθουσιώδη και χαρισματικά παιδιά κατά καιρούς, αναγνωρίστε το, συζητήστε το χωρίς να χάνετε την καλή διάθεση και το χιούμορ σας, μάθετε τις αιτίες και αποφασίστε μαζί με το παιδί πώς θα συνεχίσετε από κει και πέρα και τι αλλαγές είναι απαραίτητο να κάνετε. Οφείλετε να ενημερώσετε την καθηγήτρια για την ψυχολογία του παιδιού έτσι ώστε να γνωρίζει πώς να χειριστεί την όλη κατάσταση και - αν είναι απαραίτητο - να προσαρμόσει την ύλη που θα ακολουθήσει ανάλογα. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, μέχρι να επανέλθει το ενδιαφέρον και η αγάπη του παιδιού για το όργανο, να του δίνει έργα λιγότερο απαιτητικά, ευκολότερα μεν αλλά εντυπωσιακά. Όπως και να έχει, μην αποθαρρύνεστε - κάντε μια καινούρια αρχή.

Κλείνοντας, θα ήθελα να κάνω μια παρένθεση. Μπορεί να δίνω έμφαση στην ενασχόλησή σας με το παιδί, αλλά με κανέναν τρόπο δεν θέλω να εννοηθεί ότι πρέπει να είστε συνεχώς από πάνω του, επιβλέποντας και αγωνιώντας. Δεν είναι χρήσιμο για κανένα παιδί να μεγαλώνει με την αίσθηση ότι είναι επίκεντρο του δικού σας σύμπαντος. Αυτό περισσότερο κακό θα του έκανε παρά καλό. Σημασία δεν έχει τόσο ο χρόνος που ξοδεύετε με το παιδί αλλά η ποιότητα της επικοινωνίας. Έχοντας αυτό κατά νου, σας εύχομαι καλή δύναμη!

Η παιδαγωγική του πιάνου και οι προβληματισμοί των γονέων

Μέρος τρίτο: Η σχέση του γονέα με τον καθηγητή

Μαρία Αμίτση , Μουσικολόγος - καθηγήτρια πιάνου & συστήματος Orff

Τετάρτη 10 Ιανουαρίου 2007

Η σχέση που χτίζεται ανάμεσα στον καθηγητή και το μαθητή είναι εξέχουσας σημασίας αφού διαμορφώνει και επηρεάζει όχι μόνο την πρόοδο του δεύτερου αλλά και τη στάση του απέναντι στο αντικείμενο μελέτης - στη δική μας περίπτωση στη μουσική.

Δεν είναι λίγοι οι γονείς που ως παιδιά, ή και έφηβοι ακόμα, έχουν αρνητικά φορτισμένες αναμνήσεις από ένα μουσικοδιδάσκαλο ή -για να το δούμε πιο πλατιά- έχουν αρνητική εμπειρία από την επαφή τους με κάποια από τις τέχνες, είτε αυτή είναι η μουσική είτε ο χορός είτε η ζωγραφική. Συχνά είναι πιο εύκολο να αποτραβηχτούν ή ακόμα και να απορρίψουν συνολικά μία μορφή τέχνης ή τη σπουδή της, κρατώντας τα παιδιά μακριά απ' αυτήν και "προστατεύοντάς τα" από ανάλογη απογοήτευση. Δεν είναι εύκολες οι τέχνες - έχουν, όμως, να μας προσφέρουν πολλά, ακόμα κι αν δεν είμαστε "γεννημένοι" γι' αυτές.

Ανάλογης σημασίας είναι και η σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα στο γονιό που αποφασίζει να γράψει το παιδί του σε κάποιο ωδείο και τον καθηγητή. Κι ο λόγος είναι ο εξής: ο γονιός είναι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα τους, είναι εκείνος που γνωρίζει σε γενικές γραμμές την προσωπικότητα του παιδιού, τις αδυναμίες και τις δυνατότητές του, τις ανησυχίες και τις ανασφάλειές του. Αυτή η γνώση είναι χρήσιμη στον καθηγητή, ιδίως στο πρώτο στάδιο γνωριμίας του με το μαθητή, όταν ακόμα δεν του έχει δοθεί ο χρόνος για να σχηματίσει δική του προσωπική άποψη. Θα χρειαστεί να συνεργαστεί ο γονιός μαζί του σε αυτό κατά τη διάρκεια του έτους, είτε ενισχύοντας το έργο του είτε στηρίζοντας αναλόγως το παιδί.

Και θα ήθελα εδώ να κάνω μια παρένθεση για εκείνους τους γονείς που μπορεί να έχουν αγχωθεί ήδη: προς Θεού, δεν υποστηρίζω να παίρνετε τον καθηγητή τηλέφωνο για το παραμικρό. Ούτε ότι το παιδί δεν θα ανταπεξέλθει αν για τον άλφα ή βήτα λόγο δεν κρίνετε σκόπιμο να μπείτε σε αυτόν τον ρόλο. Τις περισσότερες φορές οι γονείς απέχουν, είτε γιατί δεν έχουν το χρόνο είτε γιατί είναι πεπεισμένοι πως αν δεν έχουν τη γνώση ενός αντικειμένου δεν μπορούν να προσφέρουν ή να γνωρίζουν πως να είναι ενεργοί. Ο έμπειρος παιδαγωγός θα βρει τρόπο να προσεγγίσει και να συνεργαστεί με το παιδί με ή χωρίς τη δική σας συμμετοχή - οπότε χαλαρώστε!

Παρακάτω θα βρείτε μερικές ιδέες που θα σας διευκολύνουν με το ρόλο σας ως "συνδετικού κρίκου" ανάμεσα στο παιδί σας και στον καθηγητή:

Όπως και στο σχολείο - εκτός εάν το παιδί είναι άρρωστο - σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να χάνει μάθημα. Κάποιοι μαθητές - και γι' αυτό ευθύνονται κυρίως οι γονείς - έχουν αναπτύξει υψηλές απαιτήσεις απέναντι στον εαυτό τους και νιώθουν άβολα στην ιδέα του να πάνε στο μάθημα εάν κρίνουν πως δεν είναι επαρκώς προετοιμασμένα. Ακόμα κι αν η έλλειψη προετοιμασίας οφείλεται σε τεμπελιά ή άλλες συγκυρίες αποχής, φοβούνται, διστάζουν και συνεπώς θέλουν να αποφύγουν την πιθανότητα της αποδοκιμασίας και της νουθεσίας με την αρνητική έννοια. Η απόφαση να χάσουν το μάθημα και η υπόσχεση για καλύτερη προετοιμασία ενόψει του έξτρα χρόνου που θα μεσολαβήσει είναι γι' αυτά μια εύκολη λύση.

Στην περίπτωση αυτή, επικοινωνήστε με τον καθηγητή και εξηγήστε του πώς έχει η κατάσταση, έτσι ώστε να χειριστεί το θέμα με την ανάλογη λεπτότητα και ενσυναίσθηση. Δε θέλουμε να "κρύβονται" ή να υποχωρούν τα παιδιά όταν κάτι δεν ολοκληρώνεται, διότι το συναίσθημα της παραπάνω στάσης πιθανόν να υιοθετηθεί και να γίνει συνήθεια ως τρόπος αντιμετώπισης κι άλλων καταστάσεων που θα προκύψουν στη ζωή τους με το ξετύλιγμα των χρόνων.

Πέρα όμως από αυτή την πιθανότητα, ο γονιός δεν πρέπει να υποχωρήσει μπροστά στη δικαιολογία της έλλειψης μελέτης, διότι τότε είναι που η ανάγκη του μαθήματος καθίσταται μεγαλύτερη. Και μόνο η επαφή του μαθητή με το χώρο στον οποίο διεξάγονται τα μαθήματα θα συντελέσει στην ομαλότερη -από ψυχολογική και πρακτική άποψη- "επιστροφή" του. Έπειτα, είναι μια καλή ευκαιρία να τον μελετήσει ο ίδιος ο καθηγητής, δίνοντάς του με αυτό τον τρόπο τη δυνατότητα να συνειδητοποιήσει την πρακτική εφαρμογή κάποιων συμβουλών που πιθανότατα πριν να ηχούσαν στα αυτιά του μονάχα ως λέξεις.

Σε περίπτωση τελικά που το παιδί χάσει μάθημα να θυμάστε πως είναι στη διακριτική ευχέρεια και την καλή διάθεση του καθηγητή να το αντικαταστήσει. Οι περισσότεροι καθηγητές από ενδιαφέρον για τη δουλειά τους με το μαθητή θέλουν και φροντίζουν να αναπληρώνουν ένα χαμένο μάθημα. Καλό όμως είναι να μη γίνεται συνήθεια η παράλειψη μαθημάτων και κυρίως να μην ειδοποιείται ο καθηγητής την τελευταία στιγμή - εκτός αν πραγματικά πρόκειται για κάτι έκτακτο. Θυμηθείτε και σεβαστείτε πως όπως εσείς προγραμματίζετε το χρόνο σας έτσι και αυτός ρυθμίζει τη μέρα του ανάλογα. Επιπλέον σκεφτείτε ότι ρισκάρετε να έρθετε αντιμέτωποι με τη δυσάρεστη πιθανότητα να είναι πρακτικά δύσκολο να βρεθεί πρόσθετος χρόνος αντικατάστασης, κυρίως στην περίπτωση των ωδείων όπου οι αίθουσες χρησιμοποιούνται από πολλούς καθηγητές και κλείνονται από την αρχή της χρονιάς. Εάν στη πορεία του έτους η μέρα ή η ώρα παρουσιάζουν πρόβλημα σε τακτική βάση, καλύτερα να σκεφτείτε το ενδεχόμενο αλλαγής τους από το να βρίσκεστε εσείς, το παιδί και ο καθηγητής σε αναζήτηση και επαναπρογραμματισμό των υποχρεώσεών σας κάθε λίγο και λιγάκι.

Ενημερώστε τον καθηγητή για τις παράλληλες δραστηριότητες του παιδιού, έτσι ώστε να έχει μια καλή εικόνα του χρόνου που καλείται το παιδί να δώσει σε αυτές. Γνωρίζοντας αυτό, του δίνεται η δυνατότητα να διαμορφώσει το πρόγραμμα διδασκαλίας ανάλογα. Αν παρ' όλα αυτά κρίνει πως ο χρόνος του παιδιού δεν είναι αρκετός ώστε να εξασφαλίζεται ο απαραίτητος για τη μελέτη του οργάνου, τότε θα πρέπει εσείς ως γονιός να βοηθήσετε το παιδί να αποφασίσει για ποιες απ' όλες του τις δραστηριότητες αξίζει ο χρόνος που αφιερώνει. Δε θα μείνω περισσότερο σ' αυτό το θέμα, μια και έχει συζητηθεί σε προηγούμενο άρθρο της σειράς αυτής.

Δείξτε ενδιαφέρον να μάθετε -ιδίως εάν το παιδί είναι αρχάριο- ποιοι είναι οι στόχοι για το έτος και πώς προσεγγίζονται από μάθημα σε μάθημα, βδομάδα με τη βδομάδα. Ακόμα κι αν δεν γνωρίζετε οι ίδιοι μουσική, υπάρχει τρόπος να σας εξηγήσει με απλά λόγια ο καθηγητής τι προσμένει από το μαθητή, δίνοντάς σας με αυτόν τον τρόπο ενεργό ρόλο στο σπίτι παρατηρώντας, υπενθυμίζοντας και ενθαρρύνοντας.

Με τους αρχάριους μαθητές, παραδείγματος χάριν, δεν είναι λίγοι οι καθηγητές που τους προτρέπουν κατά τη διάρκεια της μελέτης τους να μετρούν δυνατά. Είναι όμως λίγοι εκείνοι που καταφέρνουν να πείσουν τα παιδιά γι' αυτή την αναγκαιότητα ενώ εκείνα συχνά αντιπαραθέτουν το κλασικό "μα μετράω από μέσα μου". Ως γονιός προτρέψτε τα να μετρούν δυνατά. Παίξτε και γελάστε καλότροπα με τη δυσκολία που αντιμετωπίζει κανείς όταν μετράει και παίζει ταυτόχρονα. Και δε θα 'ταν κακή ιδέα, ανάλογα με τη προσωπικότητα του παιδιού, να σκεφτείτε ένα τρόπο να επιβραβεύσετε τη προσπάθειά του με κάτι που να έχει αξία και για το ίδιο.

Ένας άλλος λόγος που είναι χρήσιμο να έχετε επικοινωνία με τον καθηγητή και γνώση των στόχων της διδασκαλίας είναι για να κατανοήστε και συνεπώς να βοηθήστε το παιδί να καταλάβει και αυτό πως είναι απαραίτητος ένας σημαντικός αριθμός έργων πριν φτάσει στο επίπεδο εκείνο όπου θα μπορεί να παίζει αυτά που θα ήθελε ή που φανταζόταν. Ο αρχάριος κι ενθουσιασμένος μαθητής μπορεί να γίνει ανυπόμονος όταν τα έργα μοιάζουν να επαναλαμβάνονται. Συζητήστε με το καθηγητή, ενημερώστε τον. Σ' αυτή την περίπτωση θα μπορούσε να δώσει στο μαθητή κάτι λίγο πιο απαιτητικό - μην περιμένετε όμως και μην επιμείνετε στην ολοκλήρωσή του. Ας πάρει μια γεύση του τι θα ακολουθήσει, χωρίς όμως να αγχωθεί και να τρομάξει. Όπως και με την ανάγνωση ενός κειμένου, χρειάζεται χρόνος πριν το παιδί τέτοια αποκτήσει ευκολία με το μουσικό αλφάβητο ώστε να ολοκληρώνεται αβίαστα ένα έργο από την αρχή μέχρι το τέλος. Η ικανότητα της "ροής" είναι από αυτές που καλλιεργούνται. Ενθαρρύνετε και δείξτε ενθουσιασμό όταν το παιδί σας καταφέρει κάτι σαν αυτό - αν μη τι άλλο για τη συγκέντρωση που απαιτείται.

Μιλώντας πάντα για τους αρχάριους μαθητές, κάντε το ίδιο όταν επιτυγχάνει διαφοροποίηση ανάμεσα στο piano (σιγανό παίξιμο) και το forte (δυνατό). Σε περίπτωση που δυσκολεύεται μην απογοητεύεστε, ακόμα κι αν η μέθοδος που χρησιμοποιείται θεωρεί το μαθητή έτοιμο. Όλα αυτά έρχονται σιγά-σιγά και κάθε παιδί θέλει το χρόνο του. Δεν έχουν όλοι οι μαθητές τις ίδιες δυσκολίες ή ευκολίες και γι' αυτό είναι χρήσιμο να έχετε επαφή με τον καθηγητή για να ενημερώνεστε και να μην έχετε την αίσθηση πως το παιδί είναι στο ίδιο κομμάτι για ένα μήνα χωρίς να σημειώνει καμία πρόοδο. Έχετε κατά νου πως αυτό που πρωτεύει για πολλούς παιδαγωγούς στο πρώτο έτος είναι να εστιάζουν περισσότερο στη σωστή τοποθέτηση των χεριών και στον καθαρό τόνο, αγνοώντας κι αφήνοντας τις ενδείξεις δυναμικής γι' αργότερα - προφανώς διότι, όπως και με το λόγο, το piano (όπως ο ψίθυρος) απαιτεί μεγαλύτερη ικανότητα ελέγχου των δακτύλων (όπως των φωνητικών χορδών).

Σχετικά με την πυκνότητα των μαθημάτων, είμαι υπέρ των δύο συναντήσεων την εβδομάδα ιδίως όταν έχουμε να κάνουμε με προχωρημένους μαθητές. Η διάρκεια του κάθε μαθήματος πρέπει να είναι ανάλογη του επιπέδου και της ηλικίας του εκάστοτε μαθητή. Τα μικρά παιδιά ως γνωστό έχουν περιορισμένο χρόνο ικανότητας αυτοσυγκέντρωσης. Πολλές φορές, ακόμα κι όταν υπάρχει διάθεση για δύο συναντήσεις την εβδομάδα, το πρόγραμμα του γονέα που επιβαρύνεται συνήθως και με τις μετακινήσεις του παιδιού δεν επιτρέπει κάτι τέτοιο. Έτσι, το ένα μόνο μάθημα την εβδομάδα είναι αναπόφευκτο. Σε γενικές γραμμές, αυτή είναι μία από κοινού απόφαση ανάμεσα στο γονέα και τον καθηγητή.

Μη παραλείπετε να κουρδίζετε το πιάνο από καιρό σε καιρό. Είναι πολύ εύκολο για ένα απαίδευτο αυτί να συνηθίσει τον ήχο ενός ξεκούρδιστου οργάνου. Συμβουλευτείτε τον καθηγητή για το πότε είναι η κατάλληλη περίοδος και ζητήστε του να σας προτείνει κάποιον έμπειρο χορδιστή.

Σε ότι αφορά τα δίδακτρα φροντίστε να είστε συνεπείς. Σε κανέναν δεν αρέσει να μην αναγνωρίζεται η προσφορά και ο χρόνος του. Οι καθηγητές μουσικής των ωδείων ή μη, όπως κάθε άνθρωπος σε οποιαδήποτε βαθμίδα εκπαίδευσης ή οργανισμού έχουν τα ίδια με εσάς τρέχοντα έξοδα και -καλώς η κακώς- δε ζούμε στην εποχή της ανταλλαγής αγαθών. Με την ίδια λογική, βέβαια, κάθε αναπροσαρμογή (συνήθως προς τα πάνω) των διδάκτρων θα πρέπει να ανακοινώνεται αρκετά έγκαιρα, ώστε να δίνει στον γονιό τη δυνατότητα να ανταποκριθεί και να τροποποιήσει τον αρχικό οικονομικό του προγραμματισμό.