Μουσικά  συστήματα

ΤΡΟΠΟΙ - ΚΛΙΜΑΚΕΣ

ΠΡΩΤΟΓΟΝΟΙ  ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ: Δίφθογγες ή τρίφθογγες κλίμακες. Οι προηγμένοι πανάρχαιοι πολιτισμοί χρησιμοποιούσαν τις πεντάφθογγες. (Απ’ τον κύκλο των 5των).

1500 π.Χ.: Εμφάνιση επτάφθογγων κλιμάκων.

ΙΝΔΙΑ: Οι κλίμακες λέγονταν Γκράμα. Ο τρόπος σχηματισμού μιας κλίμακας λεγόταν Ράγκα. Κάθε ράγκα προορισμένο για μια ορισμένη περίσταση ή ακόμη περίοδο της μέρας, της ζωής, του χρόνου. (βλ. νόμοι αρχ. Ελλ.) Απαγορεύεται να εκτελεστεί κάποιο ράγκα σε άλλη στιγμή, εκτός από εκείνη για την οποία έχει οριστεί.

ΑΡΧΑΙΟΙ  ΕΛΛΗΝΕΣ: Οι αρχαίες ελληνικές «αρμονίες» είναι τρόποι: Δώριος - Φρύγιος - Λύδιος - Μιξολύδιος. (υπό – υπέρ)

Πίστευαν στην παιδαγωγική αξία ορισμένων τρόπων, καθώς και στη φθοροποιό επίδραση άλλων. (Θεωρίες «περί ήθους» των τρόπων).

Νόμοι.

Ο χαρακτήρας των αρχαιοελληνικών τρόπων:

Δώριος

Σεμνός ανδρώδης, μεγαλοπρεπής, πολεμικός, έξοχος, καταπραϋντικός, ανταποκρινόμενος εντελώς στη φύση των Δωριέων.

O δώριος τρόπος θεωρούνταν ο κατεξοχήν «ελληνικός τρόπος». Ο Πλάτωνας λέει ότι ο αληθινός μουσικός είναι εκείνος που ρυθμίζει τη ζωή του σύμφωνα με τον δώριο τρόπο και όχι τον φρυγικό ή λυδικό τρόπο, διότι είναι ο μόνος ελληνικός.

Φρύγιος

Βακχικός, διεγερτικός, παθητικός, εκστατικός. Εισήχθη στην Ελλάδα από τη Μικρά Ασία. (Φρύγες)

Όπως αναφέρει ο Αθηναίος και οι δυο αυτοί τρόποι (φρύγιος και λύδιος) έγιναν γνωστοί από τους βαρβάρους που συνόδευαν τον Πέλοπα στην Πελοπόννησο.

Ο φρύγιος τρόπος έγινε δεκτός και αφομοιώθηκε γρήγορα στην Ελλάδα όπου και έγινε ο κατεξοχήν τρόπος του διθύραμβου. Θεωρούταν κατάλληλος για τη λατρεία του Διόνυσου διότι ενέπνεε ενθουσιασμό. Όργανο του ήταν ο αυλός.       

Η εισαγωγή του φρύγιου τρόπου στην τραγωδία αποδίδεται στον Σοφοκλή.   

Λύδιος

Ευχάριστος, ηδονικός, νεαρός. Όπως και ο φρύγιος τρόπος έτσι και ο λύδιος τρόπος ήταν ανάμεσα στους μη ελληνικούς τρόπους που είχαν εισαχθεί στην Ελλάδα από τη Μικρά Ασία.

Για τον Αριστόξενο ο Ολύμπιος ήταν ο πρώτος που έπαιξε στον αυλό του μια πένθιμη μελωδία (επικήδειο) με λυδικό τρόπο για τον θάνατο του Πύθωνα. Άλλες αναφορές στον λύδιο τρόπο λένε πως εκτελέστηκε για πρώτη φορά στους γάμους της Νιόβης , ενώ κατά τον Διόνυσο τον Ίαμβο, ο Τόρηβος ήταν αυτός που τον χρησιμοποίησε πρώτος.

Υποδώριος ή Αιολικός

Υπερήφανος, ελευθέριος, ευθύς και καρτερός. Αλλιώς γνωστός και ως αιολία ή αιολιστί. (Απ’ τους Αιολείς)

Μετά την εποχή του Αριστόξενου (4^ος π.Χ.), ο υποδώριος τρόπος χρησιμοποιήθηκε ευρέως.

Υπολύδιος

Μεθυστικός. Ο τρόπος αυτός ονομάστηκε από τον Πλάτωνα και ως χαλαρά λυδιστί, από τον Πλούταρχο ανειμένη ή επανειμένη λυδιστί ενώ από τον Αριστείδη Κοϊντιλιανό εμφανίζεται ως λύδιος.

Η εφεύρεση του υπολύδιου τρόπου όμως αποδίδεται στον Πολύμνηστο (τέλη. 6^ου αιώνα π.Χ.).

Μιξολύδιος

Θρηνώδης και μαλακός, οδυρτικός, θλιβερός αλλά και αδρός και μυελώδης.

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ  ΜΟΥΣΙΚΗ: Οι τρόποι ονομάζονται ΗΧΟΙ (πρώτος - δεύτερος - τρίτος - τέταρτος και πλάγιος Α ή Β ή Γ κ.λ.π.)

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ  ΕΥΡΩΠΗ: Εκκλησιαστικοί τρόποι, άσχετοι με τους αρχαίους ελληνικούς αλλά με τα ίδια ονόματα.

                                 Δώριος           Φρύγιος          Λύδιος         Μιξολύδιος

Αρχαία Ελλάδα:        μι                     ρε                    ντο                  σι

Μεσαίωνας:               ρε                    μι                     φα                   σολ

17^ος ΑΙΩΝΑΣ: Καθιέρωση του «τονικού συστήματος» με τον Μείζονα και τον Ελάσσονα τρόπο. (Συγκερασμός της οκτάβας – 12 ημιτόνια)

19^ος ΑΙΩΝΑΣ: Διεύρυνση του Τονικού συστήματος (Σχέση συγχορδιών με διάστημα τρίτης, δευτέρας , τριτόνου, κ.λ.π.)

20^ος ΑΙΩΝΑΣ:

Iμπρεσιονισμός: Ντεμπυσύ 1862 – 1918, Ραβέλ 1875 – 1937

Κλίμακες των τρόπων, εξωτικές κλίμακες, ολοτονική κλίμακα (6τονη)

Nεοτονικότητα : Στραβίνσκυ 1882 – 1971,  Μπέλα Μπάρτοκ 1881 – 1945

Δωδεκαφθογγισμός: Σαίνμπεργκ 1874 – 1951, Μπεργκ 1885 – 1935,

Βέμπερν 1883 – 1945