ΠΕΕΜΔΕ - Γ. μαρκέα - Υπόμνημα για το μάθημα της Μουσικής στην Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

Ινστιτούτο της Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Λονδίνου

ΘΕΜΑ : «Υπόμνημα για το μάθημα της Μουσικής στην Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Σχολεία Γενικής Παιδείας και Μουσικά Σχολεία)»

Στο Υπόμνημά μου αυτό θα ήθελα να σας καταθέσω τις προτάσεις μου που θα συμβάλλουν στη βελτίωση του μαθήματος της Μουσικής και να σας παρακαλέσω για τις δικές σας ενέργειες. Οι προτάσεις μου αυτές είναι αποτέλεσμα, όχι μόνο της δικής μου εμπειρίας αλλά και της συλλογής και ανάλυσης ερωτηματολογίων στα οποία απάντησαν όλοι οι εκπαιδευτικοί Μουσικής ΠΕ16 που εργάζονται στα σχολεία των Διευθύνσεων της Α΄, Β΄, Γ΄ Αθήνας και της Ανατολικής Αττικής (Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης) των οποίων έχω την ευθύνη ως Σχολική Σύμβουλος Μουσικής από τον Αύγουστο του 2007.

Πιο συγκεκριμένα, για την υλοποίηση του μαθήματος της Μουσικής, χρειάζεται άμεσα να πραγματοποιηθούν τα εξής:

α) Πρόσληψη περισσότερων εκπαιδευτικών Μουσικής μετά από διαγωνισμό του ΑΣΕΠ για την Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση με στόχο να υπάρχει σε κάθε σχολείο ένας εκπαιδευτικός Μουσικής (ΠΕ16), ο οποίος έτσι να εργάζεται αποκλειστικά σε ένα σχολείο. Αυτό θα διευκολύνει τη λειτουργία των σχολείων στα οποία θα πραγματοποιούνται οι εκδηλώσεις και οι καθιερωμένες σχολικές εορτές με τη συνέπεια και την αρτιότητα που τους αρμόζει. Επίσης, ο εκπαιδευτικός της Μουσικής θα αποτελεί ουσιαστικά μέλος του Συλλόγου Διδασκόντων και θα είναι πραγματικά ενήμερος για τα όσα συμβαίνουν στο σχολείο στο οποίο εργάζεται (π.χ. ασθένειες ή οικογενειακά προβλήματα μαθητών). Με την πρόσληψη μόνιμων καθηγητών στα σχολεία θα καταργηθεί και ο θεσμός της ωρομισθίας που αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αιτήματα των εκπαιδευτικών Μουσικής.

γ) Αύξηση των ωρών του μαθήματος της Μουσικής (δίωρο μάθημα εβδομαδιαίως) σε όλες τις τάξεις του σχολείου, ξεκινώντας τη διδασκαλία του μαθήματος από το Νηπιαγωγείο και καταλήγοντας και στη Γ΄ Λυκείου και μάλιστα αποκλειστικά από εκπαιδευτικούς ειδικότητας ΠΕ16 (Μουσικής) και σε καμία περίπτωση από δάσκαλο γενικής παιδείας. Ιδιαίτερα στο ξεκίνημα των σπουδών ενός μαθητή στη Μουσική είναι πολύ σημαντικό, σύμφωνα με τις έρευνες που έχουν γίνει διεθνώς, το μάθημα να διδάσκεται από εκπαιδευτικό ειδικότητας. Επιπλέον, είναι απαραίτητο να θεσμοθετηθεί στο διδακτικό ωράριο του εκπαιδευτικού χρόνος καλλιτεχνικής δράσης διάρκειας έξι με οκτώ ώρες εβδομαδιαίως ώστε να γίνονται άρτια οι προετοιμασίες των εορτών και των διάφορων πολιτιστικών δράσεων του σχολείου μέσω χορωδιών και μουσικών συνόλων. Η παιδαγωγική ωφέλεια των μαθητών από την προετοιμασία των διαφόρων πολιτιστικών εκδηλώσεων είναι μεγάλη γιατί μαθαίνουν να συνεργάζονται και να κατανοούν βιωματικά το περιεχόμενο των εορτών. Επίσης, συνδέονται με τους συμμαθητές τους και τους καθηγητές τους και αγαπούν περισσότερο το σχολείο και τη σχολική ζωή.

δ) Το μάθημα της Χορωδίας να συμπεριλαμβάνεται στο ωράριο του εκπαιδευτικού και στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση ως δίωρο τουλάχιστον, όπως συμβαίνει στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση για την προετοιμασία των μαθητικών μουσικών συνόλων (χορωδίας και ορχήστρας) και οι ώρες διδασκαλίας του μαθήματος της Χορωδίας να είναι καθορισμένες και όχι εκτός ωρών του προγράμματος του σχολείου.

ε) Πρόσληψη περισσότερων Σχολικών Συμβούλων ΠΕ16 (Μουσικής) ειδικών για την Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση αντίστοιχα.

στ) Δημιουργία εργαστηρίων για το μάθημα της Μουσικής, όπως προβλέπεται από τα ΔΕΠΠΣ και ΑΠΣ για το συγκεκριμένο μάθημα, ειδικά εξοπλισμένων με τα κατάλληλα μουσικοπαιδαγωγικά μέσα (π.χ. κασέτες, Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές, μουσικά όργανα, μουσικά βιβλία, παρτιτούρες, CDs, βιντεοκασέτες, μουσικό λογισμικό, μοκέτα, εποπτικό υλικό, πίνακας με πεντάγραμμα κτλ.), ώστε να διδάσκεται η ίδια η μουσική που είναι ο κύριος στόχος του μαθήματος, σύμφωνα με τα ΔΕΠΠΣ και ΑΠΣ και τα νέα διδακτικά πακέτα.

Επίσης, σύμφωνα με τα ΔΕΠΠΣ και ΑΠΣ για το μάθημα της Μουσικής, προβλέπεται οι μαθητές να χρησιμοποιούν Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές με κατάλληλο software πακέτο, για να συνθέτουν και να εκτελούν τελικά μουσικά έργα. Το CDROM όμως που έχει δημιουργηθεί για το Δημοτικό, λόγω του ότι δε διαθέτουν οι εκπαιδευτικοί τα κατάλληλα μέσα δεν μπορούν να το αξιοποιήσουν στη διδασκαλία τους.

ζ) Κατάργηση των εισαγωγικών εξετάσεων για τις Ανώτερες ή τις Ανώτατες Σχολές. Αυτό θα διευκολύνει ιδιαίτερα τη μουσική εκπαίδευση στην Ελλάδα, καθώς με το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα οι περισσότεροι μαθητές εγκαταλείπουν εντελώς την ενασχόλησή τους με τη μουσική στην περίοδο της προετοιμασίας τους για τις εισαγωγικές εξετάσεις. Μάλιστα, οι αυξημενες απαιτήσεις από τους μαθητές στο λύκειο λόγω της ύπαρξης των εισαγωγικών εξετάσεων, έχει ήδη οδηγήσει στην κατάργηση του μαθήματος της Μουσικής στο Λύκειο, όπου η Μουσική αποτελεί απλώς επιλεγόμενο μάθημα και μόνο στην Α΄ τάξη του Λυκείου.

η) Ίδρυση Μουσικών Δημοτικών Σχολείων. Από το 1988 που άρχισαν να λειτουργούν τα Μουσικά Γυμνάσια Σχολεία έχει φανεί η επιτυχία του συγκεκριμένου σχολείου όχι μόνο στον τομέα της μουσικής εκπαίδευσης αλλά και της γενικής με την εισαγωγή των μαθητών αυτών σε πανεπιστήμια όχι μόνο της Μουσικολογίας αλλά και όλων των ειδικοτήτων. Επίσης, ούτε ένας μαθητής που φοιτά σε Μουσικό Σχολείο δεν έχει ποτέ παρατηρηθεί να ακολουθεί λάθη που συχνά κάνουν οι έφηβοι ούτε ποτέ έχουν πλησιάσει τα σχολεία αυτά άτομα με σκοπό να επηρεάσουν προς λάθος δρόμους τους συγκεκριμένους μαθητές. Ο λόγος είναι ότι τα παιδιά που ασχολούνται με τη μουσική έχουν συνήθως μια ενασχόληση η οποία πραγματικά τα βοηθά στο να εκμεταλλεύονται δημιουργικά την ενέργεια που τους δίνει η ηλικία τους. Για τους λόγους αυτούς χρειάζεται να υπάρχει υπόβαθρο από το Δημοτικό Σχολείο με κατάλληλα μουσικά σχολεία επειδή η μουσική εκπαίδευση ξεκινά ακόμη και πριν από τη γέννηση του παιδιού (λέγανε οι τσιγγάνοι «αν θέλεις να κάνεις ένα παιδί βιολιστή, αγόρασε πρώτα ένα βιολί»). Η μουσική παιδεία είναι απαραίτητο να προσφέρεται δωρεάν σε όλα τα παιδιά και όχι μόνο στα προνομιούχα των οικογενειών με την ανάλογη κουλτούρα ή την οικονομική κατάσταση να στείλουν εγκαίρως τα παιδιά τους σε ιδιωτικό ωδείο ή μουσική σχολή. Σε πολιτισμένες χώρες στο εξωτερικό η ύπαρξη ενός Μουσικού Δημοτικού Σχολείου και μάλιστα όταν ήδη υπάρχει Μουσικό Σχολείο (Γυμνάσιο και Λύκειο) θεωρείται απόλυτα απαραίτητη αλλά και αυτονόητη.

θ) Δημιουργία Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών και διδακτικών εγχειριδίων για όλα τα μουσικά μαθήματα (θεωρητικά και όργανα) των Μουσικών Σχολείων. Οι εκπαιδευτικοί στα συγκεκριμένα σχολεία παραπονιούνται για την έλλειψη αυτή, η οποία δυσχεραίνει το έργο τους και συχνά έχει αρνητικό αποτέλεσμα στην επίδοση των μαθητών τους. Ιδιαίτερα, δημιουργείται έντονο πρόβλημα όταν έχουμε την πρόσληψη νέου εκπαιδευτικού ο οποίος δεν γνωρίζει το υπόβαθρο των μαθητών που αναλαμβάνει ή έχει αντίθετη άποψη από τον προηγούμενο εκπαιδευτικό σε σχέση με το περιεχόμενο της διδασκαλίας.

ι) Για το ωρολόγιο πρόγραμμα των Μουσικών Σχολείων να ληφθούν σοβαρά υπόψη οι απόψεις των εκπαιδευτικών που εργάζονται στα συγκεκριμένα σχολεία και να υπάρξει μια κοινή γραμμή ανάμεσα στα σχολεία αυτά του ίδιου τύπου που να οδηγεί σε επιτυχή εξέλιξη των μαθητών τους σε οποιοδήποτε κλάδο κι αν θελήσουν να ακολουθήσουν. Το ωρολόγιο πρόγραμμα σε κάθε περίπτωση είναι επίσης απαραίτητο να συνάδει με την άποψη που επικρατεί στα νέα ΔΕΠΠΣ και ΑΠΣ για τη Μουσική και τη διαπολιτισμική της προσέγγιση με ταυτόχρονη διατήρηση της πολιτισμικής κληρονομιάς των μαθητών. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο με ισότιμη διδασκαλία της Ευρωπαϊκής και της Παραδοσιακής Μουσικής.

ια) Να ιδρυθούν και να λειτουργήσουν περισσότερα Μουσικά Σχολεία στην Αττική, καθώς φαίνεται ότι ο συγκεκριμένος τύπος σχολείου έχει επιτυχία.

ιβ) Να δημιουργηθεί πρόγραμμα επιμόρφωσης για τους ήδη διορισμένους εκπαιδευτικούς Μουσικής, αποφοίτους ωδείων και Μουσικών Σχολών, αλλά και γενικότερα διαρκής επιμόρφωση όλων των εκπαιδευτικών Μουσικής. Έτσι θα δύνανται όλοι οι εκπαιδευτικοί να βελτιώσουν την παιδαγωγική τους επάρκεια και να αναβαθμιστούν ακαδημαϊκά έτσι ώστε να έχουν ισότιμη διοικητική εξέλιξη. Η εισαγωγή των εκπαιδευτικών Μουσικής στην επιμόρφωση και μετεκπαίδευσή τους θα συνεπάγεται την αυτόματη χορήγηση εκπαιδευτικής άδειας.

ιγ) Άμεσες ενέργειες ώστε να υπάρξουν διδακτικά πακέτα Μουσικής για το Μαθητή και το Δάσκαλο για όλες τις τάξεις του σχολείου. Αυτή τη στιγμή λείπουν τα διδακτικά πακέτα της Α΄-Β΄ Δημοτικού και της Α΄ Γυμνασίου. Επίσης, το Μουσικό Ανθολόγιο για το Δημοτικό καθώς και τα διδακτικά πακέτα για τη Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου που έχουν μόλις αναρτηθεί στο διαδίκτυο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου τα αναμένουμε για το προσεχές σχολικό έτος να έχουν κυκλοφορήσει στα σχολεία.

Τέλος θα ήθελα να σας επισημάνω ότι στην Ελλάδα υπάρχει μεγάλος αριθμός μουσικά ταλαντούχων μαθητών οι οποίοι πηγαίνουν χαμένοι λόγω της επικρατούσας κουλτούρας για το μάθημα της Μουσικής, και του ότι δεν πιστεύεται από την ελληνική κοινωνία ότι με τη μουσική θα μπορέσουν οι μαθητές αργότερα να αποκτήσουν ένα «σίγουρο» επάγγελμα (βλ. πορίσματα από μεταδιδακτορική έρευνα που έκανα για την Ελλάδα στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου το 2005[1]). Είναι κρίμα στη χώρα που δίδαξε την αξία της μουσικής εκπαίδευσης σε ολόκληρο τον κόσμο, να αφήνεται η υπόθεσή της στον ιδιωτικό τομέα. Χρειαζόμαστε οργανωμένη μουσική εκπαίδευση που να ξεκινά μέσα σε Μουσικά Δημοτικά Σχολεία και μεθοδευμένη διδασκαλία της Μουσικής από το Νηπιαγωγείο έως και τη Γ΄ τάξη του Λυκείου. Η μουσική έχει παιδαγωγικές και θεραπευτικές ικανότητες (βλ. απόψεις Πλάτωνα και Νεοπλατωνικών φιλοσόφων) και συντελεί στην ανάπτυξη δεξιοτήτων που ευνοούν όλα τα υπόλοιπα διδακτικά αντικείμενα.

Θα είμαι στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε διευκρίνιση ή συνεργασία ώστε να μπορέσουμε να βελτιώσουμε το εκπαιδευτικό μας σύστημα για τους μαθητές μας.

[1] Talent in Piano Playing: A Study of Exceptionally Gifted Greek Soloists [Το Ταλέντο στην Εκτέλεση του Πιάνου: Μία Έρευνα στους Εξαιρετικά Ταλαντούχους Έλληνες Πιανίστες], Georgia G. Markea. Athens: Athens Institute for Education and Research (2005). ISBN 960-88672-1-5.