της Μιρέλας Παπαδοπούλου, Μουσικοθεραπεύτριας Postgraduate Diploma,University of Surrey,Roehampton

Ε-mail: Mirela3@yahoo.com 

Μουσικοθεραπεία

μια μέθοδος ψυχοθεραπείας μέσω του μουσικού αυτοσχεδιασμού.

Εισαγωγή στην Ψυχοδυναμική Μουσικοθεραπεία


Λόγω της στενής σχέσης της μουσικής με τα συναισθήματά μας… η μουσικοθεραπεία δίνει στο άτομο τη δυνατότητα να εξερευνήσει τα συναισθήματά του και τις συναισθηματικές του δυσκολίες…’(Brown, 1994) .

Τι είναι η Μουσικοθεραπεία;

Η μουσικοθεραπεία είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας, στην οποία χρησιμοποιείται η μουσική ως μέσο για να επιτευχθούν ορισμένοι θεραπευτικοί σκοποί. Ο μουσικοθεραπευτής είναι ένας επαγγελματίας μουσικός, ειδικά εκπαιδευμένος να χρησιμοποιεί τη μουσική δημιουργικά ως θεραπευτικό μέσο, μέσα σε κλινικά πλαίσια.

Με τη χρήση της μουσικής ως μέσου επικοινωνίας, δημιουργείται μια σχέση μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου, η οποία επιτρέπει κάποιες αλλαγές στην κατάσταση ή τη συμπεριφορά του θεραπευόμενου. Με τη βοήθεια αυτής της σχέσης, η μουσικοθεραπεία αποσκοπεί στην αύξηση της ικανότητας του θεραπευόμενου να συμμετέχει πιο ενεργά και δημιουργικά στη ζωή του, αξιοποιώντας τις δυνατότητές του, και αναδεικνύοντας την προσωπικότητά του.


Σε ποιους απευθύνεται η Μουσικοθεραπεία;

Η μουσικοθεραπεία απευθύνεται σε παιδιά και ενήλικες, που, για διάφορους λόγους, χρειάζονται κάποια στήριξη σχετικά με τη συναισθηματική και επικοινωνιακή τους ανάπτυξη. Οι μουσικοθεραπευτές δουλεύουν με ανθρώπους όλων των ηλικιών, που αντιμετωπίζουν κινητικές ή νοητικές αναπηρίες, ψυχολογικά ή συναισθηματικά προβλήματα, προβλήματα συμπεριφοράς ή επικοινωνίας, ή μαθησιακές δυσκολίες.

Πιο συγκεκριμένα, η μουσικοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει ένα άτομο με συναισθηματικά και επικοινωνιακά προβλήματα να εκφράσει τα συναισθήματά του, και να βρει τρόπους επικοινωνίας με το περιβάλλον του. Επιπλέον, μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να μάθει να παίζει δημιουργικά και αυθόρμητα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία του, και να επικεντρώνει την προσοχή του σε συγκεκριμένες δραστηριότητες. Με άλλα λόγια, αποσκοπεί στο να βοηθήσει τα άτομα που απευθύνονται σε αυτήν να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους, να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικότερα τα προβλήματά τους, να συμμετέχουν πιο ενεργά στη ζωή τους, και να αποκτήσουν μια πιο σαφή και ολοκληρωμένη αντίληψη για τον εξωτερικό τους κόσμο.

Τι είναι η Ψυχοδυναμική Μουσικοθεραπεία;

Υπάρχουν διάφορες μουσικοθεραπευτικές προσεγγίσεις σε διαφορετικές χώρες. Η μουσικοθεραπεία που ασκείται στη Μεγάλη Βρετανία συνίσταται στην χρήση της μουσικής ως μέσου επικοινωνίας, μέσα από το μουσικό αυτοσχεδιασμό, σε αντίθεση με τις προσεγγίσεις που χρησιμοποιούν προ-ηχογραφημένη μουσική (Sobey και Woodcock, σελ. 132).

Επιπλέον, η βρετανική μουσικοθεραπευτική προσέγγιση στηρίζεται στην αρχή ότι οι κύριοι θεραπευτικοί παράγοντες είναι η ίδια η μουσική, και εξίσου η σχέση που δημιουργείται μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου. Πιο συγκεκριμένα, το πρόγραμμα σπουδών στο Roehampton Institute στο Λονδίνο εστιάζει την προσοχή του στο ότι «… η σχέση υπάρχει ανεξάρτητα από το αν υπάρχει παίξιμο (μουσικής) ή όχι.

Το νόημα δεν είναι κρυμμένο μέσα στη μουσική, αλλά στην εμπειρία που μοιράζονται θεραπευτής και θεραπευόμενος». Παρόλα αυτά, μπορούμε να πούμε ότι η μουσική εξακολουθεί να παίζει ζωτικό ρόλο στη δημιουργία ευκαιριών για επικοινωνία. Με άλλα λόγια, η συγκεκριμένη προσέγγιση, έχει στην καρδιά της ύπαρξής της τον ψυχαναλυτικό τρόπο σκέψης, ενώ παράλληλα χρησιμοποιεί τη μουσική για να βοηθηθεί.

Τι Μουσική παίζεται στη Μουσικοθεραπεία;

Πρέπει να τονίσουμε ότι στη μουσικοθεραπεία η μουσική αποτελεί το μέσο επικοινωνίας, με τη βοήθεια του οποίου μπορεί να δημιουργηθεί μια θεραπευτική σχέση. Δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Έτσι η μουσική παρουσία του μουσικοθεραπευτή είναι απλή και απέριττη.

Βασικά, ο μουσικοθεραπευτής χρησιμοποιεί το μουσικό αυτοσχεδιασμό για να ‘συνυπάρξει’ με το θεραπευόμενο. Πιο συγκεκριμένα, φροντίζει η μουσική του να συμπληρώνει και να σχολιάζει αυτή του ασθενή, χωρίς να τη μιμείται υπερβολικά. Προσπαθεί η μουσική του να έχει ζεστό και θαλπερό χαρακτήρα, αλλά ταυτόχρονα να είναι ανοιχτή σε αλλαγές και μετατροπές, ανάλογα με το υλικό που φέρνει ο ασθενής, χωρίς να είναι διεισδυτική και επιβλητική.

Σε περιπτώσεις που ο ασθενής δεν προσφέρει σκόπιμα ή φανερά κάποιο μουσικό υλικό σε μια συνεδρία, ο μουσικοθεραπευτής προσπαθεί να ‘σχολιάσει μουσικά’ άλλα στοιχεία της παρουσίας του, που μπορεί να δίνουν ευκαιρίες για επαφή και επικοινωνία. Για παράδειγμα, μπορεί να απαντήσει σε μια γκριμάτσα ή χειρονομία με ένα μουσικό σχόλιο, που να έχει την ίδια διάρκεια, ένταση ή σχήμα. Ενώ λοιπόν, αντιγράφοντας έναν ήχο ή μια σωματική κίνηση θα έδειχνε απλά ότι τα έχει προσέξει, μέσω αυτής της πιο σύνθετης μετάφρασης των βασικών συστατικών τους, δείχνει ότι αναγνωρίζει το συναίσθημα που κρύβεται πίσω από αυτές τις ενέργειες.

Με άλλα λόγια, ο μουσικοθεραπευτής προσπαθεί να «εισέλθει μέσα στην υποκειμενική εμπειρία του άλλου και να του γνωστοποιήσει ότι έχει φτάσει εκεί, χωρίς να χρησιμοποιήσει λόγια» (Stern, 1985, σελ.138).


Μουσικοθεραπεία και Ψυχιατρική

Οι ψυχιατρικές παθήσεις χαρακτηρίζονται από ‘διαταραχές της σκέψης, της διάθεσης και της συμπεριφοράς’ (Παπαδόπουλος, 2000, σελ.122). Εξαιτίας του μη λεκτικού χαρακτήρα αυτών των εσωτερικών δυσλειτουργιών, η μουσική, που έχει επίσης μη λεκτικό χαρακτήρα, είναι σε θέση να χρησιμοποιηθεί ευκολότερα ως εκφραστικό και επικοινωνιακό μέσο από ψυχιατρικούς ασθενείς. Μάλιστα, ‘σε μερικές περιπτώσεις, η μουσικοθεραπεία είναι το μοναδικό μέσο που μπορεί να εισχωρήσει στην ψυχωτική κατάσταση, με σκοπό είτε να αναδιοργανώσει τις παλιές συγκρούσεις και να αποτρέψει άλλες καινούργιες, είτε να αναπληρώσει και να ισορροπήσει ιδιαίτερα τα κενά που δημιουργήθηκαν, οδηγώντας τον ασθενή σε ένα πιο αποδεκτό επίπεδο επικοινωνίας με το περιβάλλον’ (Παπαδόπουλος).



Μουσικοθεραπεία και Μαθησιακές Δυσκολίες

Τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες, εξαιτίας βιολογικών ή άλλων παραγόντων έχουν υποστεί κάποια νοητική στέρηση, που καθιστά δύσκολή τη «φυσιολογική» τους σωματική, νοητική, συναισθηματική και γενικότερη ανάπτυξη. Για αυτό το λόγο, μπορεί να αποκτούν μηχανισμούς άμυνας ενάντια στον πόνο για τη συνειδητοποίηση της διαφορετικότητάς τους.

Η μουσικοθεραπεία, πάλι επειδή προσφέρει ένα μη λεκτικό μέσο επικοινωνίας, μπορεί να πλησιάσει ευκολότερα τα άτομα αυτά. Αντιμετωπίζοντας το κάθε άτομο ως ξεχωριστή οντότητα, με διαφορετικές ανάγκες και ικανότητες, ο μουσικοθεραπευτής επιχειρεί να το βοηθήσει να γνωρίσει καλύτερα αυτές τις ανάγκες και ικανότητες, και να τις αναδείξει.

Ομαδική Μουσικοθεραπεία

Στην ομαδική μουσικοθεραπεία, η μουσική χρησιμοποιείται πάλι ως θεραπευτικό και επικοινωνιακό μέσο. Ο ρόλος του μουσικοθεραπευτή είναι να ακούει, να απαντάει, να σκέφτεται και να κατανοεί τους μουσικούς ή άλλους τρόπους επικοινωνίας του κάθε ατόμου μεμονωμένα, αλλά και όλης της ομάδας ως οντότητας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, κρίνεται πιο ταιριαστή στις ανάγκες, την προσωπικότητα και την ιδιοσυγκρασία του ατόμου η συμμετοχή του σε μια μουσικοθεραπευτική ομάδα.

Μέσα από μια τέτοια διαδικασία, τα μέλη που συμμετέχουν μαθαίνουν να δημιουργούν ομαδικά, να μοιράζονται, να μιμούνται, και να ακούν ο ένας τον άλλο. Επίσης, η ομάδα έχει τη δυνατότητα να στηρίζει και να επεξεργάζεται ένα πιθανό συναισθηματικό ξέσπασμα κάποιου μέλους της. Παράλληλα, γεννιούνται έννοιες όπως ο αλτρουισμός και η συνοχή μεταξύ των μελών της ομάδας (Yalom,1989, σελ.14).

Επίλογος

Η Ψυχοδυναμική Μουσικοθεραπεία είναι μια μέθοδος ψυχοθεραπείας, που χρησιμοποιεί το μουσικό αυτοσχεδιασμό ως μέσο για τη δημιουργία μιας σχέσης μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου. Η θεραπευτική αυτή σχέση σε συνδυασμό με το παίξιμο μουσικής, χρησιμοποιούνται μέσα σε κλινικά πλαίσια, και αποτελούν τα εργαλεία της μουσικοθεραπείας. Απευθυνόμενη σε άτομα όλων των ηλικιών με διάφορα προβλήματα, και αντιμετωπίζοντας τον καθένα ανάλογα με την προσωπικότητά του και τις ανάγκες του, η μουσικοθεραπεία αποσκοπεί στην επικοινωνιακή και συναισθηματική τους ανάπτυξη. Η μουσικοθεραπεία λοιπόν επιδιώκει να βοηθηθούν τα άτομα στην ανάπτυξη των επικοινωνιακών μηχανισμών τους, στη γνωριμία του εαυτού τους, στην κατανόηση των συναισθημάτων τους, και την αναγνώριση των δυνατοτήτων τους, με σκοπό την καλύτερη προσαρμογή τους στο άμεσο και έμμεσο κοινωνικό τους περιβάλλον.

Βιβλιογραφία

Brown, S. (1994) Autism and Music Therapy – is Change possible, and why Music? British Journal of Music Therapy. Τεύχος 8, Νούμερο 1.

Παπαδόπουλος, Α. (2000) Μουσικοθεραπεία. Θεσσαλονίκη, εκδόσεις Πήγασος.

Sobey, K. και Woodcock, J. (1999) Psychodynamic Music Therapy: Considerations in Training. Στο Cattanach, A. (ed.) (1999) Process in the Arts Therapies, Λονδίνο, Jessica Kingsley Publishers. Κεφάλαιο 6, σελ.132-154.

Stern, D. (1985) The Interpersonal World of the Infant. New York, Basic Books. Στο άρθρο Sobey, K. και Woodcock, J. (1999) Psychodynamic Music Therapy: Considerations in Training.

Vinogradov, S. και Yalom, I. (1989) What makes Group Psychotherapy work? Στο Concise Guide to Group Psychotherapy. USA, American Psychiatric Press, INC.